1: Energieverbruik

Energieverbruik gebouwde omgeving in 2050 met 35% afgenomen t.o.v. 2020, alle mogelijkheden voor duurzame energieproductie zijn benut en energie-infrastructuur is aangepast op duurzame bronnen.

Wat hebben we bereikt in 2025?

Voor de energietransitie is het juist nu belangrijk om keuzes te maken die passen bij het toekomstbestendige energiesysteem voor onze stad. De zekerheid van de levering van energie voerde in 2025 de boventoon in het energiebeleid. De problemen met het elektriciteitsnet zijn in 2025 complexer en veranderlijker geworden. Het stroomnet in Utrecht zit nog steeds overvol. Bij de voorjaarsnota 2025 zijn incidentele middelen vrijgemaakt om korte termijn maatregelen mogelijk te maken om de impact van netcongestie te verminderen en de ontwikkeling van de stad mogelijk te blijven maken. Daarvoor nemen we maatregelen waarbij we congestieverzachters toepassen, accu's te plaatsen en ondersteunen we bedrijven om te kijken of een energiehub de druk op het elektriciteitsnetwerk kan verminderen.   

 In 2025 zijn een aantal beleidsnota's vastgesteld waarmee belangrijke keuzes voor de inrichting van een toekomstbestendig energiesysteem zijn gemaakt namelijk de Beleidsnota Warmte en de Herijking RES. In 2025 hebben we ook de stap naar voren genomen door zelf een zonproject op Nedereindse plas te gaan ontwikkelen, omdat op dit moment marktpartijen niet bereid zijn te investeren. En door de gemeenteraad is besloten om aan te sluiten bij HVC als een publiek warmtebedrijf. Bij bewoners, buurtinitiatieven, bedrijven op bedrijventerreinen en corporaties zien we een toenemende betrokkenheid om verduurzamingsmaatregelen te nemen.  

*Uitgebreidere informatie over indicatoren die betrekking hebben op deze doelstelling is te vinden in: de Voortgangsrapportage Energie van de stad

Nieuwe activiteiten in 2025
Deze activiteiten hebben we gerealiseerd zoals in de Programmabegroting 2025 opgenomen.

• We zijn gestart met de uitvoering van de beleidsnota Opwekgebieden voor schone energie, voortgang aangegeven in de raadsbrieven van 3 juni 2025  en 25 november 2025 .   

• Zelf ontwikkelen van het zonne-eiland op de Nedereindse Plas; omgevingsvergunning en watervergunning aangevraagd en verleend, en SDE++ subsidie aangevraagd. Consultatie onder marktpartijen uitgezet (resultaten in 2026) (25 november 2025).   

• Keuze voor HVC als publiek warmtebedrijf, voorbereiden aandeelhouderschap (raadsbesluit 2 oktober 2025 )  

• Bouwen en onderhouden netwerk met bewoners initiatieven en ondersteunende externe partijen. Dit is ingezet onder de naam: Aanpak Energieke buurten. Een rol hierin speelt ook energieambassadeursnetwerk; de aanbesteding liep eind 2024 af. Deze is tijdelijk verlengd. Eind 2025 is gestart met de voorbereidingen nieuwe aanbesteding en deze zal in 2026 aanbesteed worden (25 november 2025 ).  

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in Programmabegroting 2025.

• Bij de voorjaarsnota 2025 zijn incidentele middelen vrijgemaakt om op korte termijn maatregelen mogelijk te maken om de impact van netcongestie te verminderen en de ontwikkeling van de stad mogelijk te blijven maken.

Activiteiten die we niet meer zouden doen in 2025
Deze activiteiten hebben we in lijn met de Programmabegroting 2025 beëindigd in 2025.

• Als onderdeel van het uitvoeringsprogramma energie besparen gebouwde omgeving zijn we gestopt met het jouwhuisslimmer voorbeeldwoning in Overvecht. 

• Elektrisch koken: Stadsbrede aanpak en gemeentelijke inzet in samenwerking met woningcorporaties lijkt ingewikkeld en vooralsnog niet haalbaar. Dit wordt verder toegelicht in de raadsbrief over de warmtetransitie (Q4 2024). Wel hebben corporaties zich gecommitteerd aan de doelstelling uit de transitievisie warmte en benutten natuurlijke momenten om complexen aan te pakken (28 oktober 2024 ).  

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in Programmabegroting 2025.

• (Voorbereiden) besluitvorming deelname Stedin, besluit genomen geen deelname in Steding zoals gemeld in raadsbrief Aandeelhouderschap Steding (20 december 2023).

Activiteiten die we zouden blijven doen in 2025 
Deze activiteiten hebben we uitgevoerd zoals in de Programmabegroting 2025 opgenomen.

 Activiteiten bij doelstelling: aantal GWH opwek   

• Zonnepark Geluidswallen A12, omdat de ontwikkelaar met een vergunning zich heeft teruggetrokken hebben we besloten ook voor dit project zelf de ontwikkelende rol op te pakken, zie raadsbrief van 9 april 2025 . In overleg met de gemeente Woerden is gestart met de voorbereiding van de vergunningaanvraag.   

• De initiatiefnemers van het project zon op Haarrijnseplas hebben we begeleid in het proces van de beroepsprocedure tegen de omgevingsvergunning, zie de raadsbrief van 3 juni 2025 . Voor zon in Ockhuizen hebben we stappen gezet om te komen tot een samenwerkingsovereenkomst als stevig fundament voor de gebiedsontwikkeling, zie de raadsbrief van 25 november 2025
• Zelf ontwikkelen zonnepark Nedereindse Plas en geothermie. Voor Nedereindse plas wordt verwezen naar de beschrijving onder “Nieuwe activiteiten in 2025”. Voor geothermie geldt dat we hebben moeten besluiten om de zoektocht naar geothermieprojecten binnen onze gemeentegrens te staken. De raad is hierover geïnformeerd via de raadsbrief van 3 juni 2025 .  

Activiteiten die bijdragen aan o.a. de doelstelling: % duurzame warmte

• Samenwerken met partners aan de realisatie van warmtebronnen: Met de regio, HDSR en Rijkswaterstaat bekijken we of er op bepaalde wateren zoals de Kromme Rijn, waterenergieplannen nodig zijn om af te stemmen wie gebruik kan maken van de potentie. Met buurtinitiatieven verkennen we hoeveel en welke bronnen er nodig zijn als een collectief de uiteindelijke oplossing wordt 
• Er is uitvoering gegeven aan Uitvoeringsprogramma Elektriciteitsinfrastructuur en netcongestie 2023-2026. We werken aan netbewuste warmteoplossingen en samen met Stedin aan de inpassing van (extra) trafohuisjes. Om het plaatsen te versnellen wordt, als de plaatsing botst met andere ambities, sneller een escalatie gezocht, is er budget vrij gemaakt voor het beter ‘aankleden’ van trafohuisjes en maken we afspraken met woningbouwcoöperaties voor het plaatsen van trafohuisjes op hun grondgebied; zie Raadsbrief Stand van zaken netcongestie november 2025 - iBabs Publieksportaal .  
• Uitvoering geven aan Uitvoering programma zon op dak en netoplossingen. Dit uitvoeringsprogramma integreren we in het Programma Energie besparen en wordt meegenomen in de actualisatie van de uitvoeringsprogramma’s Energie besparen zie raadsbrief Evaluatie en ontwikkelingen energie en besparen

Activiteiten die bijdragen aan o.a. de doelstelling: % gebouwen zonder aardgasaansluiting   

• We passen het tempo van het opstellen van de wijkuitvoeringsplannen aardgasvrij aan op basis van de context waarbinnen we die moeten opstellen (wetgeving, medewerking Eneco). In de vastgestelde beleidsnota warmte laten we zien dat we nu aan de slag gaan met de drie gebieden waar buurtinitiatieven actief zijn en waar geen bestaande netten liggen. Als de randvoorwaarden op orde zijn kunnen we weer gebieden met bestaande netten oppakken. 

• Routekaart voor aanpak aardgasvrij binnenstad opstellen. Zoals benoemd in de raadsbrief van 10-07-2025  is er een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden richting aardgasvrij in het Museumkwartier. Het wervenherstel gebeurt tot 2030 per individuele kelder. Hierdoor kan er geen rekening worden gehouden met de aanleg van warmtenet. Vanaf 2030 wordt trapsgewijs gewerkt en haken we aan om, wanneer mogelijk, ruimte te reserveren of warmtenet direct aan te leggen.  

• Uitvoering geven aan keuze gemaakt op basis van op te stellen scenario’s vervolg Overvecht-Noord. Er is gewerkt aan de uitwerking van de rekenkamer adviezen voor aardgasvrij Overvecht-Noord. In het licht van de ontwikkelingen met de landelijke wetgeving en publieke route voor de warmtebedrijven zal de uitvoering anders verlopen. Voor de aanleg van nieuwe aansluitingen is daarom een pauze afgekondigd. Wel wordt er gewerkt aan besparen en initiatieven rondom verduurzaming in de wijk. Het plan hiervoor is 17 september 2025 met de raad gedeeld. 

Activiteiten bij doelstelling: Verandering energieverbruik gebouwde omgeving t.o.v. 2020. 

• De intensivering van (1) het programma Besparen, (2) de vve ‑ aanpak en de energiescans voor het mkb, (3) de inzet van mkb ‑ verduurzamings- en Energieloketsubsidie en (4) de energiescans voor maatschappelijk vastgoed verloopt volgens planning. De resultaten zijn uitgebreid beschreven in de voortgangsrapportage Energie van de stad  
• Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma verduurzaming bedrijventerreinen inclusief intensivering van de inzet door de inzet van beschikbare Rijksmiddelen. O.a. in de vorm van samenwerkingen op diverse bedrijventerreinen. Zie raadsbrief Evaluatie en ontwikkelingen energie en besparen

Deze activiteiten hebben we afwijkend of anders gerealiseerd dan opgenomen in de Programmabegroting 2025.

• Het warmteprogramma is niet vastgesteld omdat we eerste de kaders hebben vastgelegd met de raad in de beleidsnota warmte. Het warmteprogramma is wettelijk verplicht uit de wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie die vertraagd op 1 juli 2026 ingaat. We zullen deze naar verwachting eind 2026 laten vaststellen door college op basis van de beleidsnota Warmte. 

• Beleidsnota warmte goedgekeurd door de raad incl Milieueffect rapportage voor het Beleidsnota en warmteprogramma en bronnenstrategie  

• Het wijkuitvoeringsplan Oog in Al is in 2025 niet afgerond. Op grond van de in 2025 vastgestelde wet collectieve warmte (Wcw) moet er eerst een kavel worden vastgesteld, een warmtebedrijf worden aangewezen en een kavelplan worden vastgesteld. Pas daarna kan er een wijkuitvoeringsplan worden vastgesteld. We doorlopen nu deze wettelijk vastgestelde route voor Oog in Al (en ook voor Lunetten en Noordoost). In Q4 2026 nemen we in het warmteprogramma op welke planning we voor ogen hebben voor de buurtaanpak aardgasvrij in de drie genoemde buurten.  

• Toewerken naar besluitvorming over uitvoeringsbedrijf voor buurtaanpak aardgasvrij. Het is in deze fase niet zinvol om te starten met de inrichting van een uitvoeringsbedrijf. Ook niet voor een pilot. Zodra we bewoners een goed collectief warmte aanbod kunnen doen, voor individuele gevallen netcongestie is opgelost, pakken we dit weer op. Tegen die tijd is naar verwachting is ook meer helderheid over de noodzakelijk condities om een overstap “haalbaar en betaalbaar” te maken, zodat we gericht de aanwijsbevoegdheid kunnen inzetten.  

In onderstaande tabel zijn de verschillen in de baten, lasten en reserves tussen de realisatie en actuele Begroting 2025 toegelicht.