Passende ondersteuning en opvang | Risico's

Risico's

Toprisico's programma	Maatregel
Het tijdig kunnen bieden van zorg, ondersteuning en opvang op maat staat onder druk door gebrek aan middelen, personeel en ruimte voor passende woningen en geschikte voorzieningen, in combinatie met een toename van de vraag naar zorg en ondersteuning. De vraag naar zorg is bovendien sterk afhankelijk van ontwikkelingen zoals vergrijzing, afbouw van de GGZ, en de brede en landelijke inzet op langer thuis wonen. Zonder voldoende passende woonplekken, zal de druk op de zorg en de opvang zo erg toenemen, dat we zonder verdere maatregelen niet meer aan onze wettelijke taken op het gebied van de Wmo kunnen voldoen. Er is al sprake van wachtlijsten en daarnaast neemt zorgduur en opvang toe door meer complexe problematiek en door stagnering van uitstroom (en zo ook instroom) door krapte op de woningmarkt. Dit kan leiden tot verergerde problematiek, meer mensen op straat en langer verblijf in (duurdere) niet passende vormen van zorg. Ook de checklist gelijke behandeling EU-burgers zorgt voor een grotere vraag en druk op het stelsel. Een deel van de EU-arbeidsmigranten heeft naar aanleiding hiervan namelijk recht op Wmo ondersteuning, zonder financiële compensatie van het rijk.	In het kader van de Hervormingen Sociaal Domein werken we in alle sporen (sociale en pedagogische basis, basiszorg en aanvullende zorg en ondersteuning) aan de houdbaarheid van het Utrechtse stelsel van zorg en ondersteuning. Hierover is de raad periodiek geïnformeerd d.m.v. de raadsbrieven Hervormingen Sociaal Domein vanuit het programma Hervormingen Sociaal Domein dat is afgerond en in de lijn is geborgd. Zie deze link voor de laatste brief van 15 mei 2025, waarna op 24 juni 2025 nog een technische sessie volgde. Eén van de belangrijke hervormingen is de aanbesteding van de Wmo ondersteuning in de wijk. Hierover is de raad separaat geïnformeerd. De beoogde startdatum van het nieuwe contract is 1 januari 2027. In Q4 2025 en Q1 2026 worden nog dialooggesprekken gevoerd over diverse thema's waarbij ook vertegenwoordiging vanuit cliënten en partners uit de basiszorg en sociale basis aanwezig is. Specifiek v.w.b. het punt van de gelijke behandeling EU-burgers: We blijven voor de checklist gelijke behandeling EU-burgers samen met andere (G4) gemeenten, inzetten op de lobby richting het Rijk voor meer middelen om deze verbreding en verzwaring te financieren.
Er blijven financiële onzekerheden. Met het controversieel verklaren van de behandeling van het wetsvoorstel van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo loopt de invoering van die inkomensafhankelijke eigen bijdrage waarschijnlijk vertraging op. We informeerden u in de verzamelbrief van december jl. dat in november 2025 het landelijke Houdbaarheidsrapport Wmo 2015 is opgeleverd dat inhoudelijk moet worden gewogen door de Tweede Kamer en formerende partijen. Ook wordt er gewerkt aan een wijziging in de financiële verhoudingswet, die mogelijk andere financiering van de Wmo tot gevolg heeft. Ten slotte blijft ook de invoering van de Wet woonplaatsbeginsel en de daarmee samenhangende financiële doordecentralisatie en het objectieve verdeelmodel van Beschermd Wonen onzeker.	Onder meer in VNG en G4 verband zijn we nauw betrokken bij het landelijk traject Houdbaarheidsonderzoek Wmo en de gesprekken die in dat kader worden gevoerd over de toekomst van de Wmo. Ook zijn we nauw betrokken bij de gesprekken over de nieuwe financieringsmodellen. Zie ter informatie ook het G4 position paper Samen Leven, Samen Zorgen dat naar de Commissie VWS is verstuurd naar aanleiding van het verschijnen van het houdbaarheidsrapport Wmo en waarin we als G4 –met Utrecht als initiatiefnemer- oproepen de kracht van onze gezonde gemeenschap te faciliteren als sleutel in het vraagstuk van houdbare zorg en ondersteuning.
Verschoven Risico	Reden
Onzekere toekomst voor opvang ongedocumenteerde mensen en dakloze EU-(arbeids)migranten en grotere druk op het sociale stelsel. Door het regeerakkoord is de toekomst van de opvang voor ongedocumenteerde mensen en dakloze EU-(arbeids)migranten heel onzeker. Als de financiering wegvalt, zakken we door de humanitaire ondergrens. Het verminderen van opvang voor deze mensen een nóg grotere druk op de al overbelaste sociaal-maatschappelijke en gezondheidsvoorzieningen tot gevolg, door toename van het aantal (zeer kwetsbare) buitenslapers, van complexe lichamelijke en/of psychische medische problematiek en verslaving onder deze groep. We verwachten door afbouw van de opvang een toename van overlast en meer druk op politie en handhaving en andere veiligheidspartners. Daarbij is er een groter risico dat deze mensen slachtoffer worden van uitbuiting en mensenhandel. Een recente tool van het ministerie van VWS geeft inzicht in de rechten van EU-(arbeids)migranten binnen de Wmo. Als dit verder geïmplementeerd wordt, liggen onze wettelijke taken hoger dan hoe we deze nu uitvoeren. Concreet betekent dit dat meer mensen recht hebben op zorg vanuit de Wmo, terwijl het budget niet meegroeit.	Met de nieuwe programma indeling valt deze doelgroep nu onder het programma Levendige en Gezonde stad
Vervallen Risico	Reden
De landelijke akkoorden IZA, GALA, WOZO, AZWA die inzetten op preventie ten opzichte van medische zorg vergroten de druk op en vraag aan het sociale domein. De omvang hiervan is moeilijk in te schatten. Aan de akkoorden zijn vooralsnog tijdelijke middelen gekoppeld in de vorm van specifieke uitkeringen (SPUKs). Dit geeft onzekerheid over de borging van de transformaties in de zorg die worden beoogd met deze akkoorden.	In het AZWA zijn structurele middelen toegezegd voor de versterking van het sociaal domein. Hiermee ontstaat meer zicht op borging van de in gang gezette transformaties. Nog steeds blijft de omvang van de druk op het sociaal domein als gevolg van de transformaties in het medisch domein echter lastig in te calculeren.

De toprisico’s met financiële gevolgen zijn terug te vinden in de paragraaf Weerstandsvermogen en de toprisico’s met betrekking tot de Verbonden partijen zijn opgenomen in de paragraaf Verbonden partijen.